Belki de Mesele İrade Değildir

Belki de mesele irade değildir.

Frog ve Toad'un kurabiyeleri vardır.

Çok lezzetlidirler.

O kadar lezzetlidirler ki yemeyi bırakamazlar.

"Bir tane more."

Sonra bir tane daha.

Frog sonunda karar verir:

İradeye ihtiyacımız var.

Peki irade nedir?

"Çok yapmak istediğin bir şeyi yapmamak için çok uğraşmak."

Kurabiyeleri bir kutuya koyarlar.

Ama kutu açılabilir.

Kutuyu iple bağlarlar.

Ama ip kesilebilir.

Kutuyu yüksek bir rafa kaldırırlar.

Ama merdivene çıkılabilir.

Sonunda Frog kurabiyeleri kuşlara verir.

Artık kurabiye yoktur.

Dolayısıyla direnilecek bir kurabiye de yoktur.

Arnold Lobel'in Frog and Toad Together kitabındaki "Cookies" öyküsü 1970'lerden geliyor.

Ama bugün davranış bilimi üzerine okurken insanın karşısına yeniden çıkıyor.

Angela Duckworth ve Situated

Angela Duckworth'un Situated kitabının düşündürdüğü sorulardan biri tam da bu:

Ya değişmek için daha fazla iradeye değil, daha iyi koşullara ihtiyacımız varsa?

Bir şeyi sürekli görüyorsak ona direnmek zorlaşır.

Bir davranışı kolaylaştırırsak onu yapmak kolaylaşır.

Sabah spor yapmak istiyorsanız spor kıyafetiniz dolabın en arkasında değil, elinizi ilk uzattığınız yerde olabilir.

Bir şeyi unutmamak istiyorsanız onu hatırlamaya çalışmak yerine göreceğiniz yere koyabilirsiniz.

Bazen kendimizi değiştirmek yerine çevremizi değiştirmek, davranışımızı değiştirir.

Outliers'a uzanan yol

Buradan Malcolm Gladwell'in Outliers'ına uzanan çok güzel bir yol var.

Outliers denince çoğumuzun aklına "10.000 saat" geliyor.

Oysa kitabın çok daha ilginç sorusu belki de şuydu:

Başarı gerçekten yalnızca kişinin içinde mi?

Çalışmak önemli.

Yetenek önemli.

Sebat önemli.

Ama fırsat da önemli.

• —Doğru zamanda doğru yerde olmak.
• —Bir kapının açılması.
• —İyi bir öğretmenle karşılaşmak.
• —Birinin size henüz sizin göremediğiniz bir ihtimali göstermesi.
• —Ve belki de bir mentor.

Mentor

İyi bir mentor sizin yerinize merdiveni çıkmaz.

Ama hangi merdivene çıkmanız gerektiğini gösterebilir.

Size yalnızca,

"Yapabilirsin."

demez.

Bazen çok daha değerli bir şey söyler:

"Sıradaki adım bu."

Belki yanlış yerde arıyoruz

Belki hayatımızdaki bazı değişiklikleri yanlış yerde arıyoruz.

• —Daha disiplinli olmaya,
• —daha güçlü olmaya,
• —daha çok dayanmaya çalışıyoruz.

Oysa bazen soru şu olabilir:

• —Etrafımda ne var?
• —Kiminle beraberim?
• —Neyi sürekli görüyorum?
• —Neyi kendim için gereksiz yere zorlaştırıyorum?

Ve en önemlisi:

Hayatımı, olmak istediğim insan olmayı biraz daha kolaylaştıracak şekilde düzenleyebilir miyim?

Kitapları bu yüzden seviyoruz

Bir çocuk kitabındaki bir kutu kurabiyeden, davranış bilimine; oradan Outliers'a ve mentorluğa…

Kitapları bu yüzden seviyoruz.

Bazen yüzlerce sayfalık bir fikir, dönüp dolaşıp tek bir cümlede hayatımıza yerleşiyor:

Belki daha çok iradeye değil, daha iyi bir düzene ihtiyacımız var.

Bu haftanın okuması

Peki sizin hayatınızda hangisi daha çok şeyi değiştirdi: irade mi, içinde bulunduğunuz ortam mı, yoksa doğru zamanda karşınıza çıkan doğru bir insan mı?